به عين با زياده و نقصان در صورتى كه نوع اين معامله بر غير صيارفه ممنوع است و اين براى آن مجاز است كه صلاح عامه در آن است « 1 » . استصناع در لغت : طلب صنعت از صانع . چنان كه در المنجد مىنويسد : « استصنعه - الشىء : طلب منه أن يصنعه له « 2 » » در اصطلاح : عقدى است كه مبيع آن در ذمه بايع باشد و مشترى با وى شرط نمايد تا آن را در مقابل ثمن معين بسازد « 3 » . بدين صورت كه شخص فى المثل از كفاشى بخواهد تا برايش يك جفت كفش در مقابل مبلغ معين بدوزد با ذكر خصوصيات آن يا از نجارى بخواهد كه يك ميز چوبى برايش بسازد و يا از رويگرى خواهش كند كه ظرفى از روى بسازد و نوع و صفات و قيمت آن را بيان نمايد . اين عنوان در كتب فقهى حنفيه بيشتر به چشم مىخورد . و در بدائع الصنائع مىنويسد : برخى از مشايخ حنفيه آن را نوعى بيع و برخى ديگر آن را نوعى مواعده دانسته‌اند « 4 » . بالجمله مالكيه معتقدند كه استصناع نوعى سلم است نه عقدى مستقل و لذا جميع شروط سلم در آن معتبر است « 5 » . و حنابله چنان كه از موسوعهء جمال عبد الناصر استفاده مىشود به عدم صحت استصناع فتوا داده‌اند « 6 » .

--> ( 1 ) . مفاتيح العلوم تأليف ابو عبد الله محمد بن احمد الخوارزمى الكاتب ، ص 9 ، لغت‌نامهء دهخدا چاپ مذكور ذيل « استصلاح » . ( 2 ) . موسوعهء جمال عبد الناصر ج 7 ، ص 90 ، حاشيهء ابن عابدين ج 5 ، ص 223 ، المنجد ( چاپ بيروت ) ص 451 . ( 3 ) . موسوعهء جمال عبد الناصر ج مذكور ، ص ، مذكور . ( 4 ) . بدائع الصنائع فى ترتيب الشرائع ( ابو بكر كاشانى ) ج 5 ، ص 2 . ( 5 ) . موسوعهء جمال عبد الناصر ج 7 ، ص 92 ، بلغة السالك لا قرب المسالك ( شيخ احمد الصاوى ) ج 2 ، ص 103 . ( 6 ) . موسوعهء جمال عبد الناصر ج مذكور ، ص مذكور . كشاف القناع عن متن الاقناع ( البهوتى ) ج 2 ، ص 17 .